Sistem pengajian pondok di Patani dan Malaysia - Zainol, Nur Zainatul Nadra; Salihan, Mohd Lotfi; Samsudin, Zurina; Abd Mutalib, Mohd Shahrir (Penerbit UTHM, 2020)
Institusi pondok di Patani telah bermula pada abad ke-16 M, institusi ini yang dimulai oleh Faqih/Lebai Wan Musa yang dipercayai telah membina Pondok Sena yang menjalankan aktiviti pendidikan penyebaran Islam sekitar abad ke- 16 Masihi. Sementara, sistem pengajian pondok bermula sejak awal kedatangan Islam ke Tanah Melayu pada kurun ke-19 Masihi. Ia merupakan kaedah alternatif masyarakat Melayu di Malaysia menuntut ilmu khususnya di dalam bidang agama. Sistem pengajian ini terus berkembang maju di beberapa negeri seperti Kelantan, Terengganu, Kedah, Pulau Pinang, Perak dan Negeri Sembilan. Sambutan yang menggalakkan daripada masyarakat untuk lebih mendalami ilmu-ilmu Islam menyebabkan rumah guru terpaksa diperluaskan malah rumah-rumah kecil yang dikenali sebagai pondok turut dibina di sekitar surau, masjid atau rumah guru sendiri untuk menyelesaikan masalah kediaman pelajar khususnya yang datang dari tempat yang jauh. Suasana ini telah melahirkan satu bentuk sistem pengajian baru yang terkenal dengan gelaran sistem pendidikan pondok. Justeru, sistem pendidikan pondok merupakan sistem pendidikan formal Islam terawal yang mula diperkenalkan di Alam Melayu. Ia diwujudkan bagi memenuhi tuntutan masyarakat Islam yang memerlukan bimbingan yang sempurna dan mendalam terutama hal yang berkaitan dengan akidah dan ibadah.