Pemberontakan Masyarakat Islam Di Mindanao Pengaruhnya Terhadap Hubungan Filipina-Malaysia 1965-1286 - Karupiah, Rammani (Universiti Sains Malaysia, 2017)
Kajian ini bertujuan untuk menilai pemberontakan masyarakat Islam di Mindanao dan impaknya terhadap hubungan Filipina-Malaysia antara tahun 1965-1986. Penduduk Islam di selatan Filipina berjumlah 3.5 juta, beranggapan bahawa kerajaan Filipina adalah beragama Kristian dan mengamalkan diskriminasi terhadap orang Islam. Mereka juga terpaksa berhadapan dengan masalah penghijrahan berterusan orang Kristian ke Mindanao. Menjelang tahun 1960, kemasukan orang Kristian telah mula mengancam kepentingan politik, ekonomi serta budaya penduduk Islam dan telah mencetuskan konflik. Sungguhpun pemberontakan masyarakat Islam di Mindanao merupakan masalah domestik di Fiiipina namun kerajaan Malaysia turut terseret dalam pergolakan tersebut kerana kemasukan pelarian Islam, Filipina ke Sabah dalam bilangan yang besar. Pada tahun 1981, ketika Tun Mahathir melawat Sabah, beliau menyatakan terdapat di antara 60,000 -70,000 pelarian Islam Filipina di Sabah ketika itu. Perangkaan tidak rasmi pula menganggarkan terdapat seramai 120,000 - 200,000 orang pelarian Islam Filipina di Sabah pada tahun 1981. Situasi semakin rumit kerana kemasukan pelarian telah mencetuskan masalah kewangan,, sosial serta ekonomi di Sabah. Kerajaan Filipina pula menuduh bahawa Ketua Menteri Sabah, Tun Mustapha merupakan dalang yang telah memberikan sokongan kepada MNLF. Selepas peristiwa Corregidor/ Operasi Jabidah, Tun Mustapha semakin vokal dalam penentangannya ke atas kerajaan Marcos malah beliau telah membenarkan Sabah diguna sebagai kem latihan, depot bekalan, pusat perhubungan dan tempat perlindungan untuk pemisah-pemisah Islam antara tahun 1912-1976. Ramai pakar yang mengkaji gerakan pemisahan di selatan Filipina menegaskan bahawa penubuhan MNLF sebagai natijah daripada peristiwa Corregidor /Operasi Jabidah. Kajian ini menggunakan pendekatan kualitati dan dijalankan dengan menggunakan kaedah pengkajian sejarah melalui kajian perpustakaan dengan merujuk kepada sumber pertama dan sumber kedua.