Manifestasi rasa insaniah dalam novel Ayahanda dan Mereka yang Tertewas - Ahmad, Normaizatul Anis (2022)
Kajian ini mengenai manifestasi rasa insaniah dalam novel Ayahanda karya Azizi Hj. Abdullah dan Mereka yang Tertewas karya Hasanuddin Md. Isa. Kedua-dua novel digarap oleh penulis yang produktif dan prolifik dalam penulisan novel berunsur Islam. Kedua-dua novel juga masih menjadi tumpuan perbincangan sehingga kini. Kajian ini bertolak daripada pemahaman bahawa kesan rasa penting diberikan tumpuan kerana dapat mendorong kepada keinsanan manusia. Walaupun sudah ada kajian terdahulu mengenai unsur insaniah dan nilai Islam, namun didapati bahawa kesan rasa yang menjadi induk kepada aspek-aspek tersebut masih kurang dilakukan sedangkan rasa itu yang mendorong kepada perlakuan keinsanan. Pengamatan juga mendapati bahawa belum ada kajian tentang rasa insaniah dilakukan dalam novel-novel yang dipilih. Oleh itu, kajian ini dilakukan bagi mengisi kelompangan daripada kajian lepas. Pendekatan Model Rasa Insaniah gagasan Shamsudin Othman (2012) digunakan dengan mengaplikasikan tiga prinsip utama iaitu prinsip pengabdian kepada Allah s.w.t, prinsip pengucapan beradab dan prinsip kehalusan makna. Objektif kajian ialah untuk mengklasifikasi rasa insaniah dalam novel-novel yang dikaji, menganalisis rasa insaniah dalam novel-novel yang dikaji dan merumuskan hubungan antara rasa insaniah dengan nilai keinsanan dalam kehidupan watak-watak Muslim dalam novel-novel yang dikaji. Analisis mendapati bahawa aspek rasa takwa meliputi persoalan beriman kepada Allah, beriman kepada Rasul, beriman kepada kitab, beriman kepada malaikat, beriman kepada hari akhirat dan beriman kepada qada‟ dan qadar. Aspek rasa cinta akan Allah meliputi persoalan solat, mencintai Rasulullah dan jihad. Aspek rasa cinta sesama manusia meliputi persoalan tolong-menolong, kasih-sayang dan menegur kesilapan. Selain itu, ditemukan juga aspek rasa syukur dan rasa taubat. Aspek rasa rindu akan Allah meliputi persoalan berzikir dan berdoa. Rasa rindu sesama manusia meliputi persoalan rindu akan keluarga. Akhir sekali, rasa simpati dilihat kepada perasaan belas ihsan sesama manusia. Hasilnya, kajian ini dapat membuktikan bahawa kedua-dua novel sememangnya mempunyai rasa insaniah yang mendorong kepada pembentukan keperibadian insan